ตุ๊กตาโอคิคุ: ตุ๊กตาที่ผมยาวขึ้นเองมากว่า 80 ปี จนวัดในญี่ปุ่นต้องคอยตัดให้

ในศาลาเล็ก ๆ ของวัดมันเน็นจิ เมืองอิวามิซาวะ ทางตะวันออกเฉียงเหนือของซัปโปโร เกาะฮอกไกโด มีตุ๊กตาญี่ปุ่นสูงราว 40 เซนติเมตรนั่งอยู่ในตู้กระจก มันสวมกิโมโน และมีผมดำยาวกว่าที่ตุ๊กตาแบบนี้ควรจะมี ชาวญี่ปุ่นเรียกมันว่า “โอคิคุ” และเชื่อกันว่าผมของมันยาวขึ้นเองมาหลายสิบปีแล้ว

ของขวัญจากพี่ชาย

ตามเรื่องที่เล่ากันต่อมา ราวปี 1918 หรือ 1919 เด็กหนุ่มชื่อเอกิจิ ซูซูกิ ไปเที่ยวงานนิทรรศการที่ซัปโปโร แล้วซื้อตุ๊กตาผมบ็อบตัวหนึ่งเป็นของฝากให้น้องสาววัยราวสามขวบชื่อคิคุโกะ

คิคุโกะรักตุ๊กตาตัวนั้นมาก เล่นกับมันทุกวัน และตั้งชื่อให้มันว่าโอคิคุตามชื่อของเธอเอง แต่ไม่นานเด็กน้อยก็เสียชีวิต หลายฉบับบอกว่าเป็นไข้หวัดใหญ่สเปนที่ระบาดในช่วงนั้น บางฉบับบอกแค่ว่าเป็นหวัด

ผมที่ไม่หยุดยาว

ครอบครัวนำตุ๊กตาไปวางไว้บนหิ้งบูชาข้างอัฐิของคิคุโกะ แล้ววันหนึ่งพวกเขาก็สังเกตว่า ผมบ็อบที่เคยสั้นเสมอติ่งหู ยาวลงมาเรื่อย ๆ

ในปี 1938 ครอบครัวซูซูกิต้องย้ายไปอยู่เกาะซาคาลิน จึงนำตุ๊กตาไปฝากไว้ที่วัดมันเน็นจิ และมันก็อยู่ที่นั่นตั้งแต่นั้น ตามเรื่องที่เล่ากัน ผมของโอคิคุยาวขึ้นจนถึงราว 25 เซนติเมตร ทางวัดต้องตัดให้เป็นระยะ แต่มันก็ยาวกลับมาอีก บางคนยังอ้างว่าสีหน้าของตุ๊กตาเปลี่ยนไปได้ด้วย

เรื่องที่เล่าไม่ตรงกัน

ตำนานนี้มีหลายเวอร์ชัน บทความในนิตยสารญี่ปุ่นปี 1962 เรียกเด็กว่า “คิโยโกะ” บอกว่าคนที่นำตุ๊กตาไปวัดคือพ่อ และระบุปีเป็น 1958 ไม่ใช่ 1938 ส่วนนิตยสารอีกฉบับในปี 1968 เล่าว่าพ่อเป็นคนงานเหมืองถ่านหินที่ฝากตุ๊กตาไว้ที่วัดก่อนย้ายไปทำงานที่อื่น

เมื่อชื่อคน ปี และเหตุผลที่นำตุ๊กตาไปวัดเปลี่ยนไปตามผู้เล่า เราจึงบอกได้แค่ว่าเรื่องนี้เป็นตำนานที่มีตุ๊กตาจริงเป็นศูนย์กลาง ไม่ใช่เหตุการณ์ที่มีบันทึกยืนยัน

ทำไมผมถึงดูยาวขึ้น

คำอธิบายที่พูดถึงบ่อยที่สุดคือ ตุ๊กตาญี่ปุ่นยุคนั้นมักใช้ผมคนจริง ช่างจะพับเส้นผมครึ่งหนึ่งแล้วฝังหรือยึดไว้ในศีรษะตุ๊กตา เมื่อเวลาผ่านไปหลายสิบปี กาวหรือตัวยึดเสื่อม เส้นผมส่วนที่พับไว้จะค่อย ๆ เลื่อนหลุดออกมา ทำให้ดูเหมือนผมยาวขึ้น

คำอธิบายนี้ฟังขึ้น แต่ยังตอบไม่ได้ว่าทำไมผมจึงดูยาวขึ้นต่อเนื่องหลังถูกตัด และจนถึงวันนี้ก็ยังไม่มีใครวัดความยาวผมของโอคิคุไว้อย่างเป็นระบบ เรื่องนี้จึงยังเป็นปริศนาที่ทั้งคนเชื่อและไม่เชื่อหยิบไปเล่าต่อได้

สำหรับคนไทย เรื่องโอคิคุคล้ายความเชื่อเรื่องตุ๊กตาหรือรูปปั้นที่ “มีของ” ในบ้านเรา ต่างกันตรงที่ญี่ปุ่นมีพิธีส่งตุ๊กตาเก่าไปให้วัดดูแล แทนการทิ้ง และวัดหลายแห่งยังรับทำพิธีแบบนี้อยู่