ปอนเตียนัค ผีผู้หญิงชุดขาวของมาเลเซียและอินโดนีเซีย ที่มีเมืองทั้งเมืองตั้งชื่อตาม

ปอนเตียนัค (Pontianak) หรือที่คนอินโดนีเซียเรียกว่า กุนติลานัก (Kuntilanak) คือผีผู้หญิงที่คนมาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดนีเซียกลัวที่สุดตนหนึ่ง เชื่อกันว่าเป็นวิญญาณของผู้หญิงที่ตายตอนคลอดลูก หน้าตาสวย ผิวซีด ผมดำยาว ใส่ชุดขาว และที่แปลกที่สุดคือ มีเมืองจริง ๆ ในอินโดนีเซียที่เชื่อกันว่าได้ชื่อมาจากผีตนนี้

หน้าตาและสัญญาณว่าผีอยู่ใกล้

ตามเรื่องเล่า ปอนเตียนัคปรากฏตัวเป็นผู้หญิงสวยผิวขาวซีด ตาแดง ผมดำยาวสยาย ใส่ชุดขาว แต่เมื่อจะทำร้ายคนจะเปลี่ยนเป็นร่างน่ากลัว บางตำนานบอกว่าแปลงเป็นนกฮูกหรือนกสีขาวตัวใหญ่ได้ด้วย

สัญญาณที่คนในภูมิภาคนี้เล่าต่อกันมีหลายอย่าง

• ได้ยินเสียงเด็กร้องหรือเสียงผู้หญิงหัวเราะกลางดึก ถ้าเสียงเบา แปลว่าผีอยู่ใกล้ ถ้าเสียงดัง แปลว่าอยู่ไกล
• ได้กลิ่นหอมคล้ายดอกลีลาวดี (ดอกจำปาลาว) แล้วตามด้วยกลิ่นเหม็นเน่า
• หมาหอนยาว แปลว่าผีอยู่แถวนั้นแต่ยังไม่ใกล้ ถ้าหมาครางหงิง ๆ แปลว่าผีอยู่ใกล้มาก
• มักปรากฏตัวคืนพระจันทร์เต็มดวง

ตอนกลางวัน เชื่อกันว่าปอนเตียนัคหลบอยู่ในต้นกล้วย

วิธีปราบแบบพื้นบ้าน

ตำนานมาเลย์เล่าว่า ถ้าตอกตะปูลงที่ท้ายทอยของปอนเตียนัคได้ ผีจะกลายเป็นผู้หญิงธรรมดาและเป็นภรรยาที่ดี จนกว่าจะมีคนถอนตะปูออก ส่วนตำนานอินโดนีเซียบอกว่าให้ตอกตะปูที่กลางกระหม่อม

เมืองที่ตั้งชื่อตามผี

เมืองปอนเตียนัค เมืองเอกของจังหวัดกาลีมันตันตะวันตก บนเกาะบอร์เนียว ฝั่งอินโดนีเซีย ตั้งอยู่ตรงจุดที่แม่น้ำสองสายมาบรรจบกัน ตำนานเล่าว่าเมื่อปี 1771 ชารีฟ อับดุรเราะห์มาน อัลกาดรี ผู้ก่อตั้งเมือง ล่องเรือมาถึงบริเวณนี้แล้วพบว่ามีกุนติลานักสิงอยู่เต็มไปหมด เขาจึงสั่งให้ยิงปืนใหญ่ไล่ผี แล้วสร้างวังกับมัสยิดตรงจุดที่ลูกปืนใหญ่ตก จุดนั้นกลายเป็นศูนย์กลางของรัฐสุลต่านปอนเตียนัค และเมืองก็ได้ชื่อตามผีที่ถูกไล่ไป

แหล่งข้อมูลบางแห่งบอกว่าชื่อเมืองอาจมาจากคำมาเลย์ที่ใช้เรียกผีตนนี้ ไม่ได้มาจากเหตุการณ์ยิงปืนใหญ่โดยตรง และปีก่อตั้งกับการสะกดชื่อผู้ก่อตั้งก็เล่าไม่ตรงกันบ้าง แต่ประเพณียิงปืนใหญ่ยังอยู่ เมืองนี้ยังจุดปืนใหญ่ในวันครบรอบเมืองทุกปี

นักวิชาการบางคนตีความว่าพิธียิงปืนใหญ่คือการไล่ผีเชิงสัญลักษณ์ และเรื่องผีผู้หญิงที่ตายตอนคลอดอาจสะท้อนความรู้สึกผิดและความกลัวที่ฝังอยู่ในความทรงจำร่วมของคนในพื้นที่

จากตำนานสู่หนังผี

ปอนเตียนัคเป็นผียอดนิยมของหนังมาเลเซียมานาน สตูดิโอในสิงคโปร์สร้างหนังชุด “ปอนเตียนัค” ตั้งแต่ปี 1957 รวม 4 เรื่อง ฝั่งอินโดนีเซียก็มีหนังชื่อ “กุนติลานัก” หลายรุ่น ตั้งแต่ปี 1962, 1974, 2006 จนถึง 2018

คล้ายผีไทยตรงไหน

คนไทยอ่านแล้วน่าจะนึกถึงผีของเราหลายตน เรื่องผู้หญิงที่ตายพร้อมลูกในท้องคล้ายความเชื่อเรื่อง “ผีตายทั้งกลม” ที่ถือว่าดุที่สุด ส่วนผีผู้หญิงที่อาศัยอยู่ในต้นกล้วยก็ชวนให้นึกถึง “นางตานี” ที่สิงอยู่ในต้นกล้วยตานี

ความเชื่อแบบนี้ไม่ได้มีแค่ไทยกับมาเลเซีย ในญี่ปุ่นมี “อุบุเมะ” ผีผู้หญิงที่ตายตอนคลอดเหมือนกัน แสดงให้เห็นว่าการตายจากการคลอดลูกเคยเป็นความกลัวร่วมของคนทั่วเอเชีย