บ้านผีสิงที่ศาลสหรัฐฯ ตัดสินว่า "มีผีตามกฎหมาย" คดีบ้านนายัค นิวยอร์ก

ในเมืองนายัค ริมแม่น้ำฮัดสัน ห่างจากนครนิวยอร์กขึ้นไปทางเหนือราว 30 ไมล์ มีบ้านวิกตอเรียนหลังใหญ่หลังหนึ่งที่ไม่ได้ดังเพราะมีคนเห็นผี แต่ดังเพราะศาลสหรัฐฯ เขียนไว้ในคำพิพากษาปี 1991 ว่า “ตามกฎหมายแล้ว บ้านหลังนี้มีผี” เรื่องนี้กลายเป็นคดีที่นักศึกษากฎหมายอเมริกันต้องเรียน และถูกยกมาพูดถึงแทบทุกฤดูฮาโลวีน

เจ้าของบ้านที่เล่าเรื่องผีให้ทั้งประเทศฟัง

บ้านเลขที่ 1 ลาเวตาเพลซ เป็นของครอบครัวของเฮเลน แอกลีย์ เธอบอกว่าเคยเห็นผีหลายตนในบ้าน และมีเรื่องเล่าว่าผีตนหนึ่งถึงขั้นแสดงท่าทีพอใจกับสีทาห้องนั่งเล่นที่เธอเลือก

แอกลีย์ไม่ได้เก็บเรื่องนี้ไว้เงียบ ๆ เธอเล่าให้นิตยสารระดับประเทศลงตีพิมพ์เมื่อเดือนพฤษภาคม 1977 และให้สัมภาษณ์หนังสือพิมพ์ท้องถิ่นอีกอย่างน้อย 3 ครั้งระหว่างปี 1977 ถึง 1989 บ้านหลังนี้ยังอยู่ในเส้นทางทัวร์บ้านผีสิงของเมืองด้วย คนนายัคจึงรู้กันทั่วว่านี่คือ “บ้านผีสิง”

คนซื้อที่รู้ทีหลัง

ปี 1989 แอกลีย์ตั้งใจขายบ้านแล้วย้ายไปอยู่ฟลอริดา เจฟฟรีย์ สแตมบอฟสกี ชาวนครนิวยอร์กที่ไม่รู้จักเรื่องเล่าท้องถิ่นของนายัค ตกลงซื้อในราคา 650,000 ดอลลาร์ และวางเงินดาวน์ไป 32,500 ดอลลาร์ ทั้งเจ้าของบ้านและนายหน้าไม่ได้พูดเรื่องผีเลย

หลังจากนั้นเขาจึงรู้เรื่องจากคนในเมือง สแตมบอฟสกีไม่อยากได้บ้านที่ทั้งเมืองมองว่ามีผีอีกต่อไป เพราะมันจะขายต่อยากและราคาตก เขาขอยกเลิกสัญญาและขอเงินคืน แต่แอกลีย์ไม่ยอม เรื่องจึงไปถึงศาล

ศาลชั้นต้นแพ้ ศาลอุทธรณ์ชนะ

ศาลชั้นต้นยกฟ้องในเดือนเมษายน 1990 ตามหลัก “ผู้ซื้อต้องระวังเอง” ที่ใช้กับการซื้อขายบ้านในนิวยอร์กมานาน คือผู้ขายไม่จำเป็นต้องบอกข้อเสียของบ้าน ผู้ซื้อต้องไปตรวจเอง

แต่วันที่ 18 กรกฎาคม 1991 ศาลอุทธรณ์ตัดสินใหม่ 3 ต่อ 2 ผู้พิพากษาอิสราเอล รูบิน เขียนในคำพิพากษาฝ่ายข้างมากว่า เมื่อแอกลีย์เป็นคนประกาศเรื่องผีต่อสาธารณะเอง เธอจึงปฏิเสธไม่ได้ว่าบ้านไม่มีผี และ “ตามกฎหมายแล้ว บ้านหลังนี้มีผี”

เหตุผลสำคัญคือ ผีไม่ใช่สิ่งที่ผู้ซื้อจะตรวจเจอได้จากการดูบ้านตามปกติ ต่อให้จ้างช่างมาตรวจโครงสร้าง ก็ไม่มีใครเช็กได้ว่าบ้านมีชื่อเสียงเรื่องผีในเมือง ศาลจึงให้สแตมบอฟสกียกเลิกสัญญาได้ แต่ไม่ให้ค่าเสียหายฐานฉ้อโกง และไม่ถือว่านายหน้ามีหน้าที่ต้องบอกเรื่องนี้

ผู้พิพากษาฝ่ายข้างน้อยอีก 2 คนไม่เห็นด้วย พวกเขามองว่าศาลควรยึดหลักผู้ซื้อต้องระวังเองต่อไป และผีไม่ควรมีผลผูกพันใครในทางกฎหมาย

ศาลไม่ได้บอกว่าผีมีจริง

จุดที่คนเข้าใจผิดบ่อยคือ ศาลไม่ได้พิสูจน์หรือรับรองว่ามีผีอยู่ในบ้าน ศาลแค่บอกว่าเจ้าของบ้านจะมาปฏิเสธเรื่องที่ตัวเองเล่ามาตลอดสิบกว่าปีไม่ได้ และ “ชื่อเสียงว่าเป็นบ้านผี” ทำให้บ้านมีมูลค่าลดลงจริง ไม่ว่าผีจะมีหรือไม่ก็ตาม

บ้านหลังนั้นตอนนี้

แอกลีย์ขายบ้านให้คนอื่นได้ในเวลาต่อมาแล้วย้ายไปฟลอริดา บ้านหลังนี้เปลี่ยนมืออีกหลายครั้ง เจ้าของรุ่นหลังมีทั้งนักร้องและคนในวงการบันเทิง ปี 2016 ขายได้ 1,770,000 ดอลลาร์ และปี 2021 ขายได้ 1,795,000 ดอลลาร์ ยังไม่มีเจ้าของคนไหนออกมาเล่าว่าเจอผีแบบที่แอกลีย์เคยเล่า

บ้านมีผีต้องบอกคนซื้อไหม

ในสหรัฐฯ คำตอบต่างกันไปแต่ละรัฐ บ้านที่มีเรื่องคนตาย ฆาตกรรม หรือข่าวลือเรื่องผี ถูกเรียกว่า “บ้านมีมลทินทางจิตใจ” (stigmatized property) และอย่างน้อย 37 รัฐมีกฎหมายพูดถึงเรื่องนี้ เช่น แคลิฟอร์เนียบังคับให้บอกถ้ามีคนตายในบ้านภายใน 3 ปีก่อนขาย นิวเจอร์ซีย์ให้บอกเรื่องผีเมื่อผู้ซื้อถามเท่านั้น ส่วนแมสซาชูเซตส์ไม่ถือว่าเป็นเรื่องที่ต้องบอก

คนไทยเองก็คุ้นกับคำถามว่า “บ้านหลังนี้เคยมีคนตายไหม” ก่อนซื้อหรือเช่าบ้าน คดีนายัคจึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่า ต่อให้ผีจะมีจริงหรือไม่ ความเชื่อของคนก็มีราคาที่จับต้องได้