หนังผีอินโดนีเซีย ทำไมครองบ็อกซ์ออฟฟิศ จาก "ทาสซาตาน" ถึง "KKN" หนังที่คนดูเกิน 10 ล้านคน

หนังผีอินโดนีเซียไม่ได้แค่ดังในบ้านตัวเอง แต่กลายเป็นหนังที่ทำเงินที่สุดของประเทศ KKN di Desa Penari หนังผีปี 2022 มีคนซื้อตั๋วราว 10 ล้านใบ และครองตำแหน่งหนังอินโดนีเซียทำเงินสูงสุดอยู่สามปี และคำว่า “หนังผีอินโด” ก็เป็นคำที่คนไทยค้นหากันหลายพันครั้งต่อเดือน

ทาสซาตาน: จุดเริ่มยุคใหม่

ถ้าจะนับจุดเปลี่ยน หลายคนชี้ไปที่ Pengabdi Setan หรือ Satan’s Slaves (2017) ของผู้กำกับโจโก อันวาร์ หนังเป็นรีเมกหลวม ๆ ของหนังคัลต์ชื่อเดียวกันปี 1980 เล่าถึงครอบครัวยากจนในชนบทที่ถูกหลอกหลอนหลังแม่ซึ่งป่วยติดเตียงมาสามปีเสียชีวิต

หนังมีผู้ชม 4.2 ล้านคน เป็นหนังอินโดนีเซียทำเงินสูงสุดของปี 2017 และได้ฉายในกว่า 40 ประเทศ ภาคต่อ Pengabdi Setan 2: Communion ออกฉายในเดือนสิงหาคม 2022 และเป็นหนังในประเทศที่ทำเงินอันดับสองของปีนั้น

KKN หนังผีจากกระทู้ทวิตเตอร์

หนังที่ขึ้นแท่นอันดับหนึ่งของปี 2022 คือ KKN di Desa Penari (หมู่บ้านนักระบำ) ของผู้กำกับอาวี ซูร์ยาดี สร้างจากเรื่องเล่าที่ดังในทวิตเตอร์ก่อนจะถูกเขียนเป็นนิยาย

เรื่องเล่าถึงนักศึกษาหกคนที่ไปทำโครงการบริการชุมชน (KKN) ในหมู่บ้านห่างไกลในชวาตะวันออก หัวหน้าหมู่บ้านเตือนว่าห้ามข้ามประตูที่กั้นหมู่บ้านกับผืนป่าต้องห้าม แต่ไม่นานก็เริ่มมีคนเห็นผู้หญิงในชุดนางรำชวา มีคนถูกสิง และทุกอย่างก็แย่ลงเรื่อย ๆ

หนังเข้าฉายปลายเดือนเมษายน 2022 หลังเลื่อนเพราะโควิดหลายครั้ง และกลายเป็นหนังทำเงินสูงสุดในประวัติศาสตร์อินโดนีเซีย จนถูกหนังแอนิเมชันเรื่อง Jumbo ทำลายสถิติในเดือนมิถุนายน 2025 ต่อมามีภาคก่อนหน้าชื่อ Badarawuhi di Desa Penari ในปี 2024

พี่มากฉบับอินโด

ปี 2024 อินโดนีเซียทำสถิติคนดูหนังในประเทศสูงสุดตลอดกาลตั้งแต่ยังไม่จบปี หนังที่คนดูมากที่สุดสามอันดับแรกเป็นหนังผีหรือหนังผีตลกทั้งหมด

• Agak Laen หนังผีตลก มีผู้ชมราว 9.1 ล้านคน
• Vina: Sebelum 7 Hari หนังสยองขวัญระทึกขวัญ ราว 5.8 ล้านคน
• Kang Mak หนังผีตลกที่รีเมกจาก “พี่มาก..พระโขนง” ของไทย ราว 4.8 ล้านคน

ตัวเลขนี้นับถึงต้นเดือนตุลาคม 2024 Kang Mak เป็นตัวอย่างที่ดีว่าเรื่องผีไทยกับผีอินโดใกล้กันแค่ไหน ตำนานแม่นาคที่คนไทยรู้จักกันดีย้ายไปอยู่ในหมู่บ้านอินโดนีเซียได้โดยคนดูที่นั่นก็เข้าใจทันที

ทำไมหนังผีอินโดถึงขายดี

งานวิเคราะห์ของมหาวิทยาลัยเมลเบิร์นสรุปเหตุผลไว้หลายข้อ

1. ผีที่คนดูโตมาด้วย หนังหยิบผีพื้นบ้านอย่างปอจง (ผีห่อผ้าตราสัง) กุนติลานัก ซุนเดลโบลง มาใช้ ซึ่งคนดูคุ้นเคยตั้งแต่เด็กและหาดูจากหนังต่างประเทศไม่ได้
2. ต้นทุนต่ำ หนังผีใช้งบน้อยกว่าหนังซูเปอร์ฮีโร่มาก KKN ใช้งบราวครึ่งหนึ่งของหนังซูเปอร์ฮีโร่ Gundala แต่คนดูมากกว่าหลายเท่า
3. ดังก่อนฉาย หลายเรื่องเริ่มจากเรื่องเล่าที่คนแชร์กันในโลกออนไลน์ คนดูจึงรู้จักเรื่องตั้งแต่ก่อนเข้าโรง

ข้อเสียที่คนในวงการเองยอมรับคือ ตลาดเอียงไปทางหนังผีมากจนหนังแนวอื่นหาที่ยืนยาก ผู้กำกับคนหนึ่งพูดไว้ว่า “ทุกวันนี้มีแต่หนังผี”

คนไทยดูแล้วรู้สึกยังไง

ผีอินโดนีเซียหลายตัวมีญาติอยู่ในไทย กุนติลานักใกล้เคียงกับผีผู้หญิงชุดขาวแบบปอนเตียนัคของมาเลเซีย ความเชื่อเรื่องคุณไสยและร่างทรงก็มีให้เห็นทั้งสองประเทศ คนไทยจึงดูหนังผีอินโดได้โดยไม่ต้องปรับตัวมาก ต่างกันที่หนังอินโดมักผูกเรื่องกับพิธีกรรมทางศาสนาอิสลามและวัฒนธรรมชวา ซึ่งทำให้บรรยากาศแปลกใหม่กว่าหนังผีไทยที่เราคุ้นเคย